فرو مىنگرند و غم بر غم و حسرت بر حسرت مىفزايد ( 1 ) ايشان را . و وجهى ديگر در او آن است كه : * ( فَلا يُؤْمِنُوا ) * جواب و اشدد نيست ، و انّما عطف است على قوله : * ( لِيُضِلُّوا ) * ، و تقدير آن است كه : آتيتهم ( 2 ) مالا و ذرّيّة ( 3 ) ليضلَّوا فلا يؤمنوا حتّى يروا العذاب الاليم ، ربّنا اطمس على اموالهم ، و در كلام تقديم و تأخيرى بود چنان كه بينى ، آنگه آن وجوه كه در * ( لِيُضِلُّوا ) * گفته شد ، اين جا مطَّرد باشد ، براى ( 4 ) آن كه * ( لِيُضِلُّوا ) * ، در معنى همان باشد كه فلا يؤمنوا ، و وجهى دگر آن است كه ، گفته‌اند : كه « لا » بمعنى « لن » است و تقدير آن كه فانّهم لن يؤمنوا ، و آيت ( 5 ) در معنى چنان بود كه نوح - عليه السّلام - گفت : . . . رَبِّ لا تَذَرْ عَلَى الأَرْضِ مِنَ الْكافِرِينَ دَيَّاراً ، إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبادَكَ ( 6 ) - الاية ، فكأنّه قال : ربّنا اطمس على اموالهم و اشدد على قلوبهم فانّهم لن يؤمنوا ابدا . و « نون » را بدل كرد به « الف » ، چنان كه اعشى گفت : و صلّ على حين العشيّات و الضّحى و لا تحمد المثرين و اللَّه فاحمدا اراد فاحمدن ، و ابدل النون الخفيفه ( 7 ) من الالف ، و قال عمر بن ( 8 ) ابى ربيعه [ 156 - ر ] و قمير بدا ( 9 ) ابن خمس و عشر ين له قالت الفتاتان قوما اراد : قومن ( 10 ) . و قوله - عليه السّلام : لن يلدغ المؤمن من حجر مرّتين ، مؤمن را از يك سوراخ مار دو بار نزند . اگر چه اين ظاهر خبر است ، معنى نهى است براى آن كه اگر خبر باشد دروغ بود كه ما مؤمنان را بيشتر به خلاف اين مىيابيم ، [ و به اين كردن از ايمان و حكم مؤمنى بنروند . و ابو على گفت قومى نحويان گفتند ] ( 11 ) : فلا يؤمنوا ، جواب حقيقى نيست اين را كه : ربّنا اطمس على اموالهم و اشدد على قلوبهم ، و لكن چو ( 12 ) در جاى خبر افتاد مجزوم شد ، چنان كه قائل گويد : انظر الى الشّمس تغرب ، در آفتاب نگر تا فرو شود ،

--> ( 1 ) . آج ، مل ، لب ، آز : افزايد . ( 2 ) . اساس : آتاهم ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : زينة . ( 4 ) . آج ، لب ، آز : از براى . ( 5 ) . آو ، آج ، بم ، لب ، آز : اين . ( 6 ) . سورهء نوح ( 71 ) آيهء 26 و 27 . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها : فأبدل الالف من النون الخفيفة . ( 8 ) . اساس : عمرو بن كه با توجّه به نسخه بدلها و ضبط مجدّد آن در ص 278 همين جلد تصحيح شد . ( 9 ) . اساس : ممر بنا ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 10 ) . آو ، آج ، بم ، لب ، آز : قومى . ( 11 ) . اساس ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، افزوده شد . ( 12 ) . همهء نسخه بدلها ، چون .